آیا رهبر انقلاب مردم را به رأی چشمبسته فراخواندهاند؟

رویش نیوز- سرویس سیاسی- مهدی ساغری زاده: انتخابات چنانکه از مفهوم آن برمیآید، عرصه انتخاب و گزیدن است از میان کسانی که خود را نامزد کردهاند. در طول انتخابهای گذشته در سالهای پس از انقلاب تا آنجا که یادمان هست، همیشه عدهای تلاش داشتند تا ذهن مردم را به کلیشه «ما بهتر میدانیم» عادت دهند و انتخاب خود را به کرسی بنشانند، چپ و راست هم ندارد، آلودگی فراگیر است.

نگاهی گذرا به صحیفه امام و نیز مجموعه بیانات رهبر معظم انقلاب در مقاطع گوناگون انتخاباتی با ارائه معیارهای بایسته منتخبان گویای آن است که مشعلداران نهضت بر تیزبینی و دقت آحاد انتخابکنندگان و داشتن تحلیل و تحقیق تأکید داشتهاند.

در انتخابات دومین دوره مجلس شورای اسلامی در سال 1362 گویا برخی از نخبگان بر این عقیده بودند که نیازی به درگیر شدن افکار عمومی نیست، عدهای از علما و عقلا که صلاح مردم را بهتر تشخیص میدهند، گرد هم بنشینند و بهترین اشخاص را برگزینند. حضرت امام خمینی (ره) در واکنش به این طرز فکر 9 اسفند سخنرانی میکنند:

«انتخابات در انحصار هيچ كس نيست، نه در انحصار روحانيين است، نه در انحصار احزاب است، نه در انحصار گروههاست. انتخابات مال همه مردم است. مردم سرنوشت خودشان دست خودشان است. و انتخابات براى تأثير سرنوشت شما ملت است. از قرارى كه من شنيده ام در دانشگاه بعض از اشخاص رفته اند گفته اند كه دخالت در انتخابات، دخالت در سياست است و اين حق مجتهدين است. تا حالا مى گفتند كه مجتهدين در سياست نبايد دخالت بكنند، اين منافى با حق مجتهدين است، آنجا شكست خورده اند حالا عكسش را دارند مى گويند. اين هم روى همين زمينه است، اينكه مى گويند انتخابات از امور سياسى است و امور سياسى هم حق مجتهدين است هر دويش غلط است. انتخابات سرنوشت يك ملت را دارد تعيين مى كند... يعنى آحاد ملت سرنوشت زندگيشان در دنيا و آخرت منوط به اين انتخابات است. اين طور نيست كه انتخابات را بايد چند تا مجتهد عمل كنند...

همان طورى كه يك مجتهد در سرنوشت خودش بايد دخالت كند، يك دانشجوى جوان هم بايد در سرنوشت خودش دخالت كند...

حالا مى گويند كه سياست حق مجتهدين است يعنى، در امور سياسى در ايران پانصد نفر دخالت كنند، باقيشان بروند سراغ كارشان. يعنى مردم بروند سراغ كارشان، هيچ كار به مسائل اجتماعى نداشته باشند، و چند نفر پيرمرد ملّا بيايند دخالت بكنند. اين از آن توطئه سابق بدتر است براى ايران. براى اينكه، آن يك عده از علما را كنار مى گذاشت، منتها به واسطه آنها هم يك قشر زيادى كنار گذاشته مى شوند، اين تمام ملت را مى خواهد كنار بگذارد. يعنى نه اينكه اين مى خواهد مجتهد را داخل كند، اين مى خواهد مجتهد را با دست همين ملت از بين ببرد.... اين شيطنت را خنثى كنيد و فعال وارد بشويد در انتخابات. مى خواهيد خودتان كسانى را تعيين كنيد و انتخاب بكنيد، مى خواهيد ببينيد هر قشرى كه مى پسنديد حرفهاى آنها را و كانديداى آنها را. شما هم با آنها باشيد. (صحيفه امام، ج 18، ص: 366-369)

این راهبرد قبایل سیاسی پس از 30 سال همچنان ادامه دارد و آنان تلاش میکنند به جای پرورش قدرت تحلیل و تشخیص در مردم به ویژه جوانان با ارائه فهرستهای انتخاباتی که بعضاً با اغراض خاص و گاه شتابزده و باندی تهیه میشود، مردم را به مصرفزدگی سیاسی عادت دهند. تجربههای پیشین هم دستکم در اصفهان نشان میدهد که این فهرستها کارا نبودهاند و نیاز شهرستان را برآورده نکردهاند.

به فهرست رأی بدهیم؟

پس از بیانات مقام معظم رهبری در سالروز قیام نوزدهم دیماه در جمع مردم قم برخی چنان برداشت کردهاند که رهبر معظم دستور به پیروی چشمبسته از فهرستها دادهاند. چنانکه برخی ذوقزده شدهاند و برخی نیز به تشویق مردم روی آوردهاند.

امام خامنهای در سخنان خود فرمودند:

«همه سعی کنند درست انتخاب کنند. سعیمان را بکنیم؛ ممکن است این سعی به نتیجه برسد و انتخاب درست باشد؛ ممکن است سعی ما به نتیجه نرسد و غلط انتخاب کنیم، عیبی ندارد؛ خدای متعال از ما قبول خواهد کرد، چون کار خودمان را کردهایم، تلاش خودمان را کردهایم.»

ایشان در بخش نخست، وظیفه اول رأیدهندگان را انتخاب درست و تلاش برای برگزیدن بهترینها دانستهاند و سپس اشاره میکنند:

«انسان باید به شکل اطمینانبخشی به نتیجه برسد. به نظر بنده اینجور میرسد که چون یکایک افراد را ممکن است نشناسیم -خود بنده هم وقتی این فهرستها را میآورند که بیایم رأی بدهم، بعضی از آدمهای این فهرستها را نمیشناسم، امّا اعتماد میکنم به آن کسانی که [اینها را] معرّفی کردهاند، و نگاه میکنم ببینم آن کسانی که این فهرست را معرّفی کردهاند چه کسانی هستند؛ اگر دیدم اینها آدمهای متدیّن و مؤمن و انقلابیای هستند، به حرفشان اعتماد میکنم و به [فهرست] آنها رأی میدهم؛ اگر دیدم نه، کسانی که این فهرست را دادهاند کسانی هستند که به مسائل انقلاب، به مسائل دین، به مسائل استقلال کشور خیلی اهمّیّتی نمیدهند، دلشان دنبال حرف آمریکا و غیر آمریکاست، به حرفشان اعتماد نمیکنم؛ به نظر من این راه خوبی است- نگاه کنیم ببینیم این فهرستی که به ما داده میشود برای مجلس شورای اسلامی یا مثلاً برای مجلس خبرگان، این فهرست را چه کسی دارد به ما میدهد. به افرادی اعتماد بکنیم که واقعاً به دینداری اینها و به تقیّد اینها اعتقاد داشته باشیم؛ بدانیم اینها متدیّنند، بدانیم انقلابیاند، بدانیم در خطّند، در راه امامند، امام را واقعاً قبول دارند؛ راهش این است که اینها را بدانیم. اگر چنانچه کسانی اینجور عمل بکنند و این تحقیق را بکنند، کار خودشان را انجام دادهاند؛ خدای متعال ثواب خواهد داد، ولو اینکه در یک مورد، اشتباه هم اتّفاق بیفتد.»

چند نکته در حاشیه بیانات رهبر معظم انقلاب

1- سیره ایشان و حضرت امام در انتخابات گوناگون بر روشنگری و تشویق مردم به تحقیق و بررسی بوده است. اگر چنین نبود شاخص دادن و بیان ویژگیهای نامزدها امری بیهوده است.

2- شاخصه مردمسالاری دینی و جمهوریت، ظهور آرای مردمی است. اگر قرار است عدهای از خواص «دور هم» بنشینند و برای انتخاب مردم تصمیم بگیرند، دیگر انتخاب چه معنایی خواهد داشت. مگر آنکه به سیستم حزبی غربی قائل باشیم و بگوییم مردم گزینههای احزاب را انتخاب میکنند.

3- رهبر معظم در همه انتخابات بر دقت فراوان مردم بر روی انتخابشان تأکید کردهاند و این بار نیز با دقت در متن سخنان ایشان ملاحظه میشود که نخست دعوت به تحقیق کردهاند و راه حل استفاده از فهرستها را به عنوان راهکاری برای کسانی که در تحقیق موفق نشدهاند یا امکان تحقیق نداشتهاند، پیشنهاد دادهاند.

4- به نظر میرسد راهکار استفاده از فهرستهای انتخاباتی برای توده مردم که فرصت تحقیق و مطالعه ندارند، مناسب باشد. اما آیا این روش را برای جوانان اندیشمند مذهبی نیز میتوان توصیه کرد؟ آیا تقلید این طیف از فهرستها موجب در جا زدن اندیشهها و انجماد تشخیص، عدم بلوغ سیاسی و به تعبیر یکی از فعالان فرهنگی «سوء هاضمه سیاسی» این جماعت نخواهد شد؟

5- بهتر نیست فعالان سیاسی دو جناح به جای انتشار سوء تفاهمهای خود از سخنان رهبری، به واقعیات نظرات ایشان در تاریخ انتخابات گذشته توجه کنند و سیره کلی و همیشگی ایشان را ببینند. آیا رهبر انقلاب خواستهاند افراد مستقل را از صحنه بیرون کنند؟ این برداشت مشابه برداشت آن جناح از سخنان پیشین رهبری است که وانمود کردند نظر ایشان این است که همه حتی معاندان وارد مجلس شوند!

6- حتی در انتخاب از روی فهرست نیز رهبر معظم بر تحقیق تأکید دارند. اینکه ارائه کنندگان فهرست چه آدمهایی هستند و پشت این فهرستها چه خبر است؟ بنا بر این منظور ایشان تشویق مردم به چشمبسته رأی دادن نبوده است.

مقام معظم رهبری در انتخاباتهای گذشته بر لزوم آگاهانه بودن رأی مردم تأکید داشتند:

«انتخابات، مظهر حضور مردم است. انتخابات، هم حقّ مردم و هم وظيفه ى آن هاست... همه ى كسانى كه در مقابل اسلام و آينده ى اين كشور احساس مسئوليت مى كنند، وظيفه دارند كه در اين آزمايش الهى شركت كنند. البته اين حضور بايد آگاهانه و از روى تحقيق و با به دست آوردن حجّت بين خود و خدا باشد. كسى كه رأى مى دهد و فردى را انتخاب مى كند، بايد بر طبق تشخيص باشد. اين تشخيص را به دست آوريد.» (14/3/1380)

اگر اعتماد به فهرستها یگانه راه گزینش نامزدها بود، ارائه معیار به مردم معنایی نداشت:

«به نظر من مهمترین شرایط نماینده عبارت است از اینکه متدیّن، کارآمد، دلسوز و شجاع باشد. اگر این چهار شرط در نمایندهای جمع شد، همان کاری را که شما آرزو و توقّع دارید، انجام خواهد داد. نماینده باید متدیّن باشد. بیدینی و بیتقوایی چیز بدی است؛ هرجا باشد، انسان را آسیبپذیر میکند. اگر در جای حسّاس باشد، آسیبپذیری آن بسیار گران تمام خواهد شد. نماینده باید کارآمد هم باشد. بعضیها متدیّن هستند، اما از آنها کاری ساخته نیست. باید بهگونهای باشند که بتوانند وظایفی را که بر عهدهشان قرار دارد، انجام دهند. سوم اینکه دلسوز مردم - به خصوص طبقات محروم - باشد و برای آنها کار و فکر کند. من در انتخاباتِ دورهی قبل - شاید در نماز جمعه بود - گفتم نامزدهای انتخابات مراقب باشند خود را وامدار ثروتمندان و قدرتمندان و امثال اینها نکنند. اگر کسی وامدار دستگاهها و اشخاص و وامدار پول و قدرت شد، دیگر نمیتواند برای مردم دلسوزی کند. پس دلسوزی هم یک شرط بزرگ است. شرط چهارم این است که نمایندهی مردم باید شجاع باشد. این ملت، ملت شجاع و آزادهای است؛ ملتی است که تهدید قدرتهای متکبّر جهانی او را به عقب نمینشاند؛ بنا بر این نمایندهی او هم باید شجاع باشد و نترسد؛ شجاعت در مقابل دشمن، شجاعت در مقابل باطل، شجاعت در پذیرش حرف حق.» (24/11/1382)

«این جناحها و خطوط و احزاب هم از نظر بنده اعتباری ندارند. بعضی خودشان که کشمکش میکنند هیچ، سعی میکنند که رهبری و دستگاههای نظام را هم وانمود کنند که در دعواهای جناحی و خطّیِ اینها واردند! این مطلب درست نیست. بنده حزب و شخصیت نمیشناسم؛ بنده این را میشناسم که کسی که میآید به مجلس، باید با تقوا باشد. اوّلین شرط تقواست: «انّ اکرمکم عنداللَّه اتقاکم». دیگر اینکه باید طرفدار محرومین باشد؛ بداند که در کشور محرومیت هست و سعی و همّت او باشد که رفع محرومیت کند. باید ضدّ فساد هم باشد و با فساد مالی و اقتصادی بهشدّت و بهجد، از بُندندان و نه به لفظ، مخالف باشد، تا با فساد مبارزه کند. البته توانمند، با اخلاص و عالِم هم باشد. صلاحیت بر اساس این مسائل است.» (18/10/1382)

«نمایندهای که انتخاب میشود، باید دلسوز مردم باشد، صادق باشد، صمیمی باشد و بخواهد برای مردم کار کند. بعضی تظاهر به کار میکنند، اما کار نمیکنند. این، به درد نمیخورد. باید برای مردم کار کرد. صداقت و دلسوزی نمایندهای را که میخواهید انتخاب کنید، تشخیص دهید و بعد او را برگزینید.» (7/1/1371)

«اگر نمایندهای بر سرِ کار آید که قبل از ورود به مجلس، خود را وامدار دیگران کرده و مجبور باشد در مجلس وام آنها را ادا کند؛ نانهایی به قرض گرفته باشد و بخواهد به مجلس که رفت، قرض خود را ادا کند؛ به درد نمیخورد. اگر نمایندهای به مجلس برود که از مسائل کشور درک لازم را نداشته باشد؛ فاقد هوشمندی، آگاهی، سواد و معرفت لازم باشد، به درد نمیخورد. نمایندگی کار مهّمی است.» (20/11/1374)

«نماینده باید شجاع و باشرف و امین و طرفدار ضعفا و قشر ضعیف باشد. قانون باید بتواند از حقوق ضعفا دفاع کند، و الاّ قانونی که پولداران را پولدارتر کند، قانون مملکت اسلامی نیست. قانون باید بتواند گرهها را باز کند و به دردِ دل قشرهای محروم برسد.» (13/11/1378)

«اگر چنانچه نامزدها به مراکز ثروت و قدرت متصل شوند، کار خراب میشود.» (19/10/1390)

«هنر ملت ایران و مردم شهرها و حوزههای انتخابیه این است که دقت کنند، نگاه کنند، بشناسند اصلح را، بهترین را انتخاب کنند.» (12/10/1386)

«آن کسانی که مرزشان با دشمن و دستنشاندگان دشمن مرز کمرنگی است، اینها برای ورود به مجلس اصلح نیستند. کسانی باید باشند که مرز روشنی با دشمن داشته باشند.» (22/12/1386)

«انتخابات، یک کار بزرگ و یک اقدام شرعی و یک اقدام خدایی است؛ بگردید آدمهای مناسب را برای این کار مهم پیدا کنید.» (13/11/1378)

«باید ما هوشیار باشیم؛ آحاد ملت باید هوشیار باشند. نمایندهی متدین، امین، طرفدار عدالت، مخالف با فساد، طرفدار حقوق محرومین، پایبند به مبانی اسلام و ارزشهای اسلامی و خط امام؛ یک چنین نمایندهای را بفرستند مجلس؛ آن وقت مجلس مقتدر خواهد شد، عزتمند خواهد شد. تشخیص این برای همه البته آسان نیست، ولی باید تحقیق کرد، باید به آدمهای مطلع، آدمهای خبره، آدمهای مطمئن مراجعه کرد.» (22/12/1386)

در بیان زیر نیز اشاره ایشان به این است که اگر کسی توان تحقیق و انطباق معیارها را ندارد، به نظرات یا فهرستهای مورد اعتماد مراجعه کند:

«مردم نمى فهمند كه ما چه انتخاب كرديم؛ اما خداى متعال كه تشخيص مى دهد. ما بايد جواب او را بدهيم. ما بايد محاسبه كنيم، تحقيق كنيم، بررسى كنيم و معيارها را ملاحظه نماييم، تا بتوانيم به خداوند پاسخ دهيم. اگر انسان نمى تواند، از اشخاصى كه مورد اعتماد هستند، از كسانى كه انسان مى تواند در مسائل مهم در مسائلى كه بايد به خدا جواب داد به آن ها اعتماد كند، استفسار نمايد؛ اشكالى هم ندارد.» (26/11/1378)

و احساس خطر رهبر معظم از نحوهی فهرستبندی برخی جریانها:

«این سیاهههایی که پیشنهاد میکنند، فهرستهایی که برای نامزدها میدهند. آن کسانی که این فهرستها را میدهند، واقعاً رعایت حق را بکنند؛ مسئلهی رفیقبازی و جناحبازی و مانند این چیزها را دخالت ندهند و نگاه کنند ببینند که چه کسی واقعاً شایسته است؛ آن کسی را که شایسته است بگذارند و به مردم معرّفی کنند. این هم یک بخش و یک بُعد از رعایت حقّالنّاس است.» (دیدار ائمه جمعه سراسر کشور- 14/10/1394)

یادی از انتخابات دوره پیش مجلس

خیلی راه دور نرویم. در انتخابات مجلس نهم در سال 90 اصلاح طلبان حضوری چشمگیر نداشتند و فهرستهای موجود در شهرستان اصفهان از افرادی متشکل شد که خود را اصولگرا میدانستند. آیا ارائه این فهرستها صرفاً بر مبنای خلوص و دلسوزی بود؟ نامزدهای این فهرستها با چه معیارهایی کنار هم نشسته بودند؟

فهرست موسوم به پایداری پس از کش و قوسهای فراوان با نوعی ناپختگی ارائه شد. سرآمد نامزدهای این فهرست چهرهای علمی بود که پیش از انقلاب به آمریکا رفته و اردیبهشت 68 پس از جنگ به ایران بازگشته بود و با این سابقه درخشان حضور در انقلاب و دفاع مقدس! نمیدانیم چگونه سر از فهرست پایداری با آن شاخصهای خاص درآورد؟ البته این گزینه مورد اقبال مردم اصفهان قرار نگرفت و با کسب حدود 6 درصد آرا از مجلس نهم بازماند.

در فهرست جبهه متحد اصولگرایان نیز کسانی بودند که در میان مردم به وابستگی به کانونهای قدرت و ثروت متهم بودند.

اکنون با این اوصاف فهرستها به کدام فهرست اعتماد کنیم؟

در دورههای پیش کدام فهرست افرادی برای درمان دردهای اصفهان پیشنهاد کرد؟ کدام فهرست اقتصاددانی خبره معرفی نمود؟ کدام فهرست قول ارائه گزارش به موکلان خود داد؟ کدام فهرست مطالبهگری و نظارت عمومی بر نمایندگان را ارج نهاد؟ کدام فهرست مشکلات بنیادین و دیرین اصفهان را درک کرد و برای آن برنامه داشت؟ کدام فهرست به وعدههایش عمل کرد؟ آیا روزی جوانان حزباللهی با درک عمیق خود و بر اساس تحقیق و تیزبینی، صاحب یک فهرست مستقل و کارآمد خواهند شد؟

- - , .